Nukte.kz > Qoğam > Maqala mazmunı

Muğalim muñın aytwdan nege qorqadı?

«Altı Alaştıñ bası qosılsa – tör muğalimdiki» dedi, Mağjan Jumabaev. Qazir tör kimdiki? Şendiler men şekpendilerdiki. «Awızı qïsıq bolsa da, bay balası söylesinniñ» keri kelgen zaman bul. Bilim jüesinde jasalğan reformalarğa qarasaq arba birinşi jürip, at ekinşi jüretin sïyaqtı. Ïä, aytpağımız reformalar jayı emes, muğalimniñ märtebesi.


«Bir ärip üyretken ustazğa qırıq jıl sälem ber» deydi qazaq. Qırıq jıl sälemdi qoya turıñız. Muğalimniñ murnına judırıq kezep, ayağın qayşılap, mazaq qıp turğan oqwşını da kördik. Kinä kimnen? Üydegi ata-anadan ba? Bağındıra bilmegen muğalimnen be?

Keñes ükimeti kezinde kezdesken baladan «Öskende kim bolasıñ?» dep surasañız deni «Muğalim» bolamın dep jawap beretin. Ärïne ol kezdegi muğalimniñ atınan at ürketin. Olay deytinimiz oqwşı köşede muğalimmen betpe-bet kezdesip qalsa közine twra qaramaq tügili, kinäsiz bola turıp, kelesi köşeni aynalıp qaşatın.

Täwelsizdik alğan alğaşqı jıldarı muğalim mektepten ketti. Baytal tügil bas qayğı, bazar jağaladı. Öskende «réket» bolamın deytin balalar sol tusta payda boldı. Ïä, aytpağımız qazirgi balalardan «Öskende kim bolasıñ?» dep surap köriñizşi. Ärïne «Muğalim bolamın» dey qoymas.

Awıl mektebiniñ birine barıp mınaday oqïğağa kwä boldıq. «Mektepke jol» attı akcïyası bar eken. Turmısı tömen otbası balalırına demewşilik körsetw, yağnï äkimderdiñ qıspağımen käsipkerler (käsipkerler qaydan kömek bersin, sol muğalimderde bayağı) odan qala berdi muğalimder aqşa jïnap, kerekti qwral jabdıqtarın birinşi qırküyek küni saltanattı türde alğaşqı qoñırawda tabıstaydı eken. Sondağı alğan balanıñ  bet jüzin körseñiz. Sınıptastarınan uyalıp, kirerge tesik tappay namıstanadı, qız balanıñ janarı möltildep jasqa toladı. Balanıñ namısın jerge taptatpay, dabıra qılıp maqtanbay üyine aparıp aqırın bere salwğa bolmay ma? Ärïne bolmaydı. Bälenşebay balanı qamtıdıq dep joğarıdağılarğa esepti kim beredi sonda? Tipti esepti swretke tüsirip turıp bertenin qaytersiz.

Awıl muğalimderiniñ jalaqısı awdan byudjetinen bölinedi. Sondıqtan awıl muğalimderi awdan äkiminiñ aşsa alaqanında, jumsa judırğında. Qïsapsız köp senbilikter. Bitpey qalğan mekteptiñ qurılasında da  muğalimderdiñ tegin jumıs istep jatqanın köz kördi. Mekteptiñ aynalasın qoya turıp, töbesiniñ qarın kürewde muğalimderdiñ menşikti mindetine aynalğan. Alatın az jalaqısına zorlap barlıq gazet – jurnaldarğa jazdıratının tağı bar. Awdan nemese oblıstan komïssïya kele qalğan jağdaydı aytpasa da tüsinikti. Kütw üşin kündiz külkiden, tünde uyqıdan ayırıladı. Orınsız akşa jïnaladı, orınsız şaşıladı. Qalağa semïnarlar men kwrstarğa barw tağı bar.  Is -sapar şığını tölenbeydi, öz qarajatımen barıp qaytadı. Esepsiz köp otçettar men qağazbastılıq öz aldına. Osığan tözbey qarsı şığıp körsin. Birden jumıstan qwıladı. Awılda muğalimdikten basqa qanday qızmet qaldı? Könedi jäne tözedi. Ögiz ömiri osılay jalğasa beredi.

Muğalimniñ zeynetkerlik jası. Er adamdar 63-jas, al 2018-jıldan bastap äyelder üşin uzartılatın bolsa 62-63 jastağı jüykesi tozğan, qaljırağan ustazdan oqwşı qanday bilim aladı. 25 – 30 jıl eñbek ötilimen ustazdardı zeynetkerlikke jiberse jastarğa da jumıs, orın tabılar ma edi. Ärïne barlıq ustazdar qawımına topıraq şaşwdan awlaqpız. Desekte awıl mektebinde jumısşı nemese eden jwwşı bolıp jürip, aqılı türde sırttay oqw bitirip, keyin muğalim bolıp alğan ustazdardı da kördik. Ol oqwşığa qanday bilim beredi? Oylandıratın mäsele. Mäselen, medïcïnada sırttay oqw bölimi joq. Däriger adam emdese, muğalim bala tärbïeleydi emespe. Nege sırttay oqw bölimin zandı türde şektemeske. Muğalimniñ bedeli onıñ biliminde.

Ewropa elderinde bilim berw salasın karjılandırw kölemi-işki jalpı önimge şaqqanda 6-8 payızdı kwraydı. Japonïya memleketi 12 payızdı kwraydı. Osınıñ nätïjesinde Germanïya memleketinde muğalim jalaqısı 4 mıñ ewro, körşi Qıtayda 1 mıñ AQŞ dolların quraydı. Al, bizde mu ğalim jalaqısı 40-50 mıñ tenge, al sınıp jetekşi bolğanına qosımşa 5-aq mıñ teñge qosıladı. Batır Bawırjan Momışulı «Bolaşaqtıñ basşısın da, danasın da, ğalımın da ustaz ösiredi.Ömirge urpaq bergen analarımızdı qalay ardaqtasaq, sol urpaqtı tärbïeleytin ustazdardı solay ardaqtawğa mindettimiz «- dedi. Al muğalimniñ märtebesi onıñ biliminde. Bilimdi ustazdıñ bedelin köterw üşin tek jalaqısın ğana köterw kerek.
Sanat NURBAY

Swret: gonzo.kz

Bölisw: 

Pikir 9

Mindetti*

  1. : Uyada ne körseñ,uşqanda sonı ilesiñ-degen. Balanıñ ülkenge qarsı kelwi,əke-şeşeniñ kinəsi dep bilemin.
  2. Külən: Uyada ne körseñ,uşqanda sonı ilesin-degen.balanıñ ülkenderge qarsı kelwi əke-şeşeniñ kinəsi dep bilemin.
  3. Nwrzïya: Mïnïstr muğalimder üy aralamaydı dep edi ğoy , künde sabılıp jür , obal
  4. Murat: Durıs aytılıptı. Mugalim oqıp mamandıq alw kerek. Awıldağı muğalimder ərtürli maman ï tawıspağan(
  5. Muğalim: Nemenege osını jaza beresizder? Eşqanday nätïje joq. Odan da şeşimin tabw üşin naqtı kömektesiñizder!
  6. ermek: Jaza bergen durıs.Ura berse qudayda öledi deydi
  7. Janaşır: Maqalada aytılğan mäseleler aynaqatesiz şındıq. Alayda muğalimder arasında künköris üşin jürgender de bar. Ustaz märtebesiniñ tömendewine sondaylardıñ da ülesi bar ekenin umıtpawımız kerek.
  8. Arman: Tolıq qosılamın, Sanat Nurbay azamatsıñ! Ras awıl mektebiniñ jayı twra solay, merekeleriñmen ustazdar!!!
  9. Naz: eeeee muğalimder ay