Nukte.kz > Slider > ماقالا مازمۇنى

كرەديتتىڭ 16 كەسىرى

دۇنيە ەسىگىن ەندى اشقان سابيدەن باستاپ «تورىمنەن كورىم جاقىن» دەپ وتىراتىن اتا-اجەلەرىمىزگە دەيىن ەسەپكە العاندا, ءاربىر ءۇشىنشى قازاقستاندىق كرەديت ۇيىعىندا. جاقسى, «ويبۋي, جامان» دەلىك, ەندى ونىڭ قانداي كەسىرلەرى بار ەكەن؟ سانايىق! «پەرۆوە كرەديتنوە بيۋرو» جشس مالىمەتتەر بازاسىنىڭ 2014 جىلدىڭ 28 شىلدەسىندەگى ستاتيستيكاسى بويىنشا, قازاقستاندا 6 334 203 بىرەگەي نەسيە الۋشى تىركەلگەن, ولاردىڭ 70 000-نان استامى عانا – زاڭدى تۇلعا, ال 6 263 588-ءى – جەكە تۇلعا. مالىمەتتەر بازاسىندا تىركەلگەن نەسيە كەلىسىمشارتتارىنىڭ سانى – 22 620 075.

1. كرەديت الۋ دەنساۋلىققا زييان. اقش عالىمدارى كرەديتتىك قارىزعا باتۋدىڭ كۇيزەلىس پەن تورىعۋعا اكەپ سوعاتىنىن دالەلدەدى. امەريكا زەرتتەۋشىلەرى كرەديتتىك پروبلەماسى جوق زامانداستارىنا قاراعاندا, نەسيەسى بار جاستاردىڭ گيپەرتونييا مەن پسيحيكالىق قيىندىقتارعا كوبىرەك شالدىعاتىنىن, كوپ قارىزى بار ادامداردىڭ ينسۋلت الۋعا بەيىمدىلىگى 15%-عا ارتىق بولاتىنىن انىقتاعان.

2. كرەديت الۋ – قارىزعا باتۋ. جىل وتكەن سايىن كرەديت الۋدىڭ جولى تىم جەڭىلدەپ بارادى. قولما-قول پايىزسىز قارىزعا باتۋ ءۇشىن تابىس تۋرالى انىقتاما دا سۇرامايتىن بولدى. قولىندا تولقۇجاتى بار كەز كەلگەن ادام تۇرمىستىق نەسيەنى وڭدى-سولدى الا الاتىن جاعداي ورىن الىپ وتىر. اقىرىندا ادامنىڭ تابىسى العان كرەديتتەرىن جابۋعا جەتپەيدى دە, ومىرلىك بورىشقا باتادى. 2014 جىلدىڭ قاڭتارىندا عانا ەلدەگى بانكتىك جۇيەدە وتەۋ مەرزىمى وتكەن كرەديتتەردىڭ سوماسى 588 ميلليارد (!) تەڭگەگە ارتىپ شىعا كەلگەن. جالپى 5,4 تريلليون تەڭگەنىڭ كرەديتىنىڭ ۋاقىتى ءوتىپ كەتكەن.

3. كرەديت الۋ – ءوزارا الداسۋ. دۇرىستاپ, ءمان بەرىپ ەسەپتەسە, ءاربىر كرەديتتىڭ قايتارۋ تولەماقىسى سول سومانىڭ وزىنە تەڭ. وسىنى بىلە تۇرا, كرەديت الۋشى «ماعان مىنا نەسيەگە الىنعان تۇرمىستىق بۇيىم ارزانعا ءتۇستى» دەپ ءوزىن-ءوزى الدايدى. بانكتەر بولسا, ناقتى قايتارىلاتىن پايىزدىڭ تولىق كولەمىن (تيىمدىلىك كوەففيتسيەنت) جاسىرادى, كرەديتتەن بولاتىن شىن قاۋىپتەردى ءوز مۇددەلەرى ءۇشىن ايتپايدى. الداسۋدىڭ اقىرى مورالدىق, ماتەريالدىق زارداپ شەگۋلەرگە جالعاساتىنىن ومىردەن كورىپ ءجۇرمىز.

4. كرەديت الۋ – باسىڭدى بايگەگە تىگۋ. 2 جىل بۇرىن دۇنيەجۇزىلىك بانك قازاقستاندى «جۇمىس جاسامايتىن» كرەديتتەر كولەمى بويىنشا الەمدىك رەيتينگتىڭ №1 ورنىنا شىعارعان. تاراتىلعان ءاربىر ءۇشىنشى كرەديت ۋاقىتىندا قايتپايدى. بۇل – جاي ستاتيستيكا. ال وسى قايتارىلعان-قايتارىلماعان كرەديتتەردىڭ تۇڭعيىعىندا باسى بايگەگە تىگىلگەن ميلليونداعان تاعدىر تۇر. وتباسى بۇزىلعان, سۋيتسيد جاساعان, جۇمىستان كەتكەن, تۋىستارىمەن قارىم-قاتىناسىن ۇزگەن, كرەديتىن قايتارۋ ءۇشىن قىلمىس جاساعان, ءتىپتى, دەنە مۇشەلەرىن ساۋداعا سالعان تالاي-تالاي قايعىلى وقيعالار. بۇل قايعىلى وقيعالاردىڭ كرەديتپەن بايلانىستىرىلىپ تىركەلمەيتىنى تۇسىنىكتى.

5. كرەديت الۋ – بانكتەرگە باسىبايلى «تۇتقىنعا بەرىلۋ». كرەديت العانعا دەيىنگى جالعان ۇمىتتەر نەسيە كەلىسىمشارتىنا قول قويعان ساتتەن كۇلپارشاسى شىعادى. كرەديت الۋشى پسيحولوگيياسى سونداي, كوپ رەتتە قارىزدىڭ اقىرى تۋرالى ويلانا بەرمەيدى. ول كەزدە ناپاقاسىنان جىرىپ اي سايىن بانككە اقشا بەرىپ تۇرىپ, نە ءۇشىن تولەپ جاتقانىن ويلانۋعا مۇرشاسى بولماي قالادى. ول ءالى پايىزدىق قارىزىنان قۇتىلعان جوق, كرەديتكە العان مۇلكى سىنىق, كومپيۋتەرى جۇمىس جاسامايدى, سوعىپ العان كولىگى جوندەۋدە, ءوزى جۇمىستان شىعىپ كەتكەن ت.ب. بولۋى مۇمكىن. بۇل – بانكتەرگە تۇتقىن بولۋدىڭ باسى عانا.

6. كرەديتتى كرەديتپەن جابۋ – سوردىڭ زورى. ورتاق بازانىڭ قالىپتاسپاۋى, جالعان قۇجاتتار, بانك ىشىندەگى جەمقورلىق نەمەسە ءار ءتۇرلى «تانىستىقتار» قازاقستان جاعدايىندا ءبىر ادامنىڭ باسىندا بىرنەشە بانكتەن العان كرەديتتىڭ بولۋ جاعدايىن تۋىنداتىپ وتىر. كرەديتتىك قارىزبەن ەسەپتەسۋ ادامعا وڭاي اقشا سيياقتى بولىپ كورىنەدى دە, ادام ءوزىنىڭ, وتباسىنىڭ باسىنا ءتۇسىپ تۇرعان قاۋىپ بۇلتىن شىن باعالاي الماي قالادى. كرەديتىڭدى كرەديتپەن قايتا قارجىلاندىرۋ (رەفينانسيروۆانيە) – ءوزى ونسىز دا از ەمەس پايىزدىق قارىزىڭدى تاعى دا ارتتىرۋ, تيىسىنشە, سورعا باتۋ.

7. كرەديت الۋ – «تۇيەقۇسقا» اينالۋ. وزىنە قاۋىپ تونگەندە باسىن قۇمعا تىعا قوياتىن تۇيەقۇس تۋرالى اڭىز سىزگە تانىس بولار. ومىردە كەزدەسكەن ءىرىلى-ۇساقتى پروبلەمالارىن كرەديتپەن شەشكىسى كەلەتىندەردىڭ دە جاعدايى ءدال وسىنداي. الايدا بۇدان ءتونىپ تۇرعان قاۋىپ جويىلىپ كەتپەيدى, كەرىسىنشە, ول ودان سايىن كۇردەلەنە تۇسەدى. جاعدايعا شىنايى قارايىقشى, ءوزىمىزدى كرەديتپەن «باقىتتى» ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز دەپ باسىمىزدى «قۇمعا تىعۋ» – جەتىستىك تە, شەبەرلىك تە ەمەس. اقىرى ءبىر ساتتە قۇمنان باستى شىعارۋعا تۋرا كەلەتىنى انىق. بانكتەر بەرگەن ميلليوندارىن قانداي جاعدايمەن بولسىن سىعىپ الۋعا, «تۇيەقۇستى» سويىپ جەۋگە ءازىر.

8. كرەديت الۋ – دياگنوز. كادىمگى سىرقات. اسا قاتەرلى جانە كەيبىر جاعدايدا تىم جۇقپالى. «كورشىم العاندا, مەن الا المايمىن با؟» دەيتىن جالعان نامىس پەن «وڭاي» كورىنەتىن اقشاعا بوي ۇيرەتۋ. كرەديتتى راسىمدەۋدىڭ جىلدامدىعى مەن جەڭىلدىگى, ءتىپتى, بانككە بارماي, كارتا ارقىلى قارىزعا باتۋ سحەمالارى ارقىلى از-ازدان كرەديت الىپ ۇيرەنگەن تۇتىنۋشى ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن ءوزىنىڭ كىرىس-شىعىسىن ەسەپتەي الماي, بانككە تولىعىمەن ەكونوميكالىق تاۋەلدى بولاتىن جاعدايعا جەتەدى. كەز كەلگەن جاعدايدا, ءتىپتى, ول كەرەك بولماعان كەزدە دە, ەسىنە تۇسەتىن «كرەديت الۋ» تۋرالى ۆيرۋستى وي ءومىردى شىنايى باعالاۋ مۇمكىندىگىن جويادى.

9. كرەديت الۋ – جالعان ەركىندىك. اقشانى (قايسىبىر ماتەريالدىق جاعدايلاردى شەشۋدە) ەركىندىكتىڭ ەكۆيۆالەنتى دەپ قاراستىرساق, قارىزعا الىنعان كرەديت ەسىرتكىنىڭ جالعان ءلاززات سەزىمىن بەرەتىنى سيياقتى جالعان ەيفوريياعا تۇسىرەدى. بانك جەكە تۇلعانىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن كورىپ, «ال, ال, الا ءتۇس» دەگەندە, سول تۇتىنۋشىنىڭ قامىنا جۇمىس جاساپ جاتىر دەپ ويلايسىز با؟ البەتتە, جوق. كەرىسىنشە, ينەنىڭ ۇشىنا ادامدار وزدەرى توپ-توبىمەن سۇرانىپ بارىپ جاتىر. جىلىنا 730% ۇستەمە اقىمەن بەرىلەتىن كرەديتتەردى ەستىمەدىڭىز بە؟ سىزگە ايتپادى ما؟ بۇل – «ميكروكرەديتتەر» دەگەن اتپەن جارنامالانىپ جاتقان نەسيەلەردىڭ ناق ءوزى.

10. كرەديت الۋ – ءوز ەركىڭمەن قاۋىپكە قادام باسۋ. كرەديت العان جان وزىنە, وتباسىنا, اتا-اناسىنا, بالاسىنا, تۋىس-تۋعانىنا جۇمساي الاتىن قارجىسىنان قىسىپ, بانككە اي سايىن كەشىكتىرمەي, ءبىر تيىنىن كەمىتپەي تولەيدى دە وتىرادى, تولەيدى دە وتىرادى. كادىمگى قامىت. ىقتيمال قاۋىپتەر جاعدايىندا (قازا, مۇگەدەكتىك, جۇمىستان بوساپ قالۋ, اپات ت.ب.) دا جەكەلەگەن جەڭىلدىكتەر بولماسا, نەگىزىنەن, بارلىق جاۋاپكەرشىلىك پەن تاۋەكەل كرەديت الۋشىنىڭ موينىندا. تولەم مەرزىمى جاقىن قالعان ساتتەن باستاپ, بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇيگە, جۇمىسقا حابارلاسىپ مازا الۋى باستالادى. مەرزىمى كەشىگە تۇسسە, جاقىندارىڭىزعا, ارىپتەستەرىڭىزگە, جۇمىس ورنىنا بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنەن حابارلاسىپ ەسكەرتە باستايدى. ءىس ناسىرعا شاپسا, سوتقا جەتسە, قارجىلىق شوتتارىڭىز جابىلۋى, شەتەلگە ساپارلاۋعا تىيىم سالىنۋى, ءارى قاراي مال-مۇلكىڭىز تاركىلەنۋى مۇمكىن. وسىنداي مي اشىتار تىرلىك سىزگە قاجەت پە؟

11. كرەديت الۋ – قوعامدىق قاۋىپ. ءبىز وسى كرەديتتەردەن قاراپايىم تۇرعىندار عانا زارداپ شەگىپ جاتقانداي كورەمىز. بانكتەر دە ۋاقىتىندا قايتارىلماعان نەسيەلەرمەن باس قايعى. ءبىر عانا مىسال جەتىپ جاتىر: «بتا بانكتىڭ» وتەۋ مەرزىمى 90 كۇننەن ارتىق كەشىكتىرىلگەن كرەديتتەرى – 2 تريلليون 73 ميلليارد تەڭگە نەمەسە بارلىق تاراتقان نەسيەلەرىنىڭ 87%-ى (!).

12. «كرەديت الۋ – اقىماق ارەكەت». بۇل – ءبىزدىڭ ءسوز ەمەس, ماركەتولوگ, ىسكەرلىك كىتاپتاردىڭ اۆتورى (USA) سەت گوديننىڭ پىكىرى. «سەن الماي-اق قويسا دا بولاتىن كرەديتتى قارىزعا الۋىڭمەن ءوز ءومىرىڭدى قيىنداتاتىن اقىماق ارەكەت جاسايسىڭ». سەبەبى كرەديت ويلانۋعا دا ەرىك بەرمەيدى. ءارى قاراي قالاي قادام باسۋعا بولاتىنىن دا ويلاۋعا, ويلانۋعا بولمايدى. «ءبارى وسىلاي جاساپ جاتىر». «الەم وسىعان قۇرىلعان». «بىرەۋلەر باسقاشا ايتسا, ولارعا سەنبە دە, تىڭداما». انە!

13. كرەديت الۋ – قىسىمدا ءجۇرۋ. كرەديتى بار ادامنىڭ كۇنى قۇرىسىن. ول ۇنەمى قارجىلىق قىسىمدا جۇرەدى. ءسىز ۇناسا دا, ۇناماسا دا, كرەديتتى وتەۋ ءۇشىن جۇمىس ورنىڭىزدان ايىرىلماۋعا تىرىساسىز. قاراپايىم دا كۇردەلى تىزبەكتى بىلەسىز عوي, جۇمىستان كەتسەڭ, نە بولادى؟ مۇلىكتى تارتىپ السا شە؟ كول- لەكتورلار توبى جۇمىس ورنىنا كەلسە شە؟ ءىس سوتتا قارالسا شە؟ ەندى ءسىز جۇمىس ورنىڭىزدى اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىمدى دە ءوزىڭىز قابىلداي المايسىز. العان كرەديتىڭىز بيلىك ەتەدى. پسيحولوگييالىق قىسىم تۋرالى ءسوز ايتپاي-اق قويالىق. كرەديتكە جولاماعاندا, ءبارى باسقاشا بولۋى مۇمكىن ەدى.

14. كرەديت الۋ – زۇلىمدىق شەڭبەرىنە كىرۋ. قيىن بولسا دا, اقيقاتتى مويىنداۋ كەرەك. قاسيەتتى قۇران كارىمدە: «اللا ساۋدانى حالال, ءوسىمدى حارام ەتتى» («باقارا», 275-ايات), – دەلىنگەن. جاراتۋشى اللا جاراتىلعاننىڭ جايىن, وعان نەنىڭ جاقسى, نەنىڭ زييان ەكەنىن جاقسى بىلەدى. ەندەشە ادام بالاسىنا وسىمقورلىققا نەگىزدەلگەن كرەديتتە كۇمانسىز زييان, قاۋىپ جانە كەسىر بار.

15. كرەديت الۋ – شىنايى قارىم-قاتىناستاردى جوعالتۋ. بۇل باپتىڭ ەكى جاعى بار. ءبىرىنشىسى – جالپى ادامدارمەن بولعان قارىم-قاتىناستاعى شىنايىلىق. كرەديتى بار ادام «نەسيەم سەبەپتى تويىڭا بارا المادىم, ساعان كومەكتەسە المادىم» دەپ ايتپايدى عوي. سوسىن جالعاندىققا قۇرىلعان سىلتاۋلار ىزدەي باستايدى. وسىلايشا, بۇل شىنايىلىقتان اجىراپ قالامىز. ەكىنشىدەن, جەڭىل كرەديت الۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى ومىرگە شىنايى قاراۋ قاعيدالارىن بۇلدىرەدى.

16. كرەديت الۋ – باعانى قىمباتتاتۋعا ۇلەس قوسۋ. قازاقستانعا يپوتەكا كەلمەي تۇرعانداعى (2000 جىلدارعا دەيىن) جانە كەلگەننەن كەيىنگى (2000 جىلداردان بەرى) جىلجىمايتىن مۇلىك باعاسى قالاي ءوستى؟ ءار ءتۇرلى فاكتور ايتىلادى, الايدا مۇندا ءدال وسى پايىزدىق يپوتەكالاردىڭ قوماقتى كەسىرىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. سول سيياقتى, كرەديتكە بايلانعان كاسىپورىن شىعاراتىن ءونىمنىڭ باعاسىندا دا, ليزينگكە الىنعان قوعامدىق اۆتوبۋستاردىڭ جولاقىسىندا دا كرەديتكە تولەنەتىن ۇلەس بار, سالىنىپ جاتقان ءۇي, الىنىپ جاتقان كولىك, تۇرمىستىق تەحنيكا, ازىق-تۇلىك, جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ 15-20%-ى, ءتىپتى, ودان دا كوپ بولىگى سول كرەديتتەردى جابۋعا جۇمسالىپ جاتىر.

قورىتىندى ورنىنا. كرەديت الماڭىز, الىپ قويساڭىز, تاۋبە ەتىپ, كىرىس-شىعىسىڭىزدى جەدەل ەسەپكە الىپ, تەزىرەك قۇتىلۋعا اسىعىڭىز, ەندى جولاماڭىز جانە جاقىندارىڭىزدى دا, كەسىرى تيمەس ءۇشىن, كرەديتتەن اۋلاق بولۋعا ۇندەڭىز. الداعى ۋاقىتتا «كرەديتكە جولاماۋ جولدارى» توڭىرەگىندە اتالعان تاقىرىپقا قايتا ورالامىز.

جۇرگەن انىقۇلى,

Qasym.kz

ءبولىسۋ: 

پىكىر 0

مىندەتتى*