Nukte.kz > Slider > Maqala mazmunı

Qonaev qanday tulğa?

qonaev

Bügin – xalqımızdıñ ulı perzentteriniñ biri Dinmuxamed Axmetulı Qonaevtıñ twğan küni. Atawlı künge oray Qonaev twralı aytılğan oy-pikirler toptamasın oqırman nazarına usınamız.

Men bir jaqsı adamdarmen jekjat bolğan ekenmin. Olay deytinim, Dïmaştıñ twısqandarınıñ bäri eñbek etedi, öz künin özderi köredi. Şetinen eñbekkor, Dïmaşqa birewi de salmaq salmaydı. Bizdiñ qazaqtıñ jaman ädeti — birewi äkim bolsa, «sağan baq qondı, endi bizdi bağasıñ», — dep moynına otırıp aladı. Al, meniñ qudalarımda onday ädet joq. Jaqsı adamdarmen twısqan boldım degenim osı. Dïmaş, buyırsa, ïisi qazaqqa ortaq ul bolğalı tur, til-közden saqtasın».

Muxtar Äwezov, 1956 jıl

«Jurttıñ işine pışaq aynalmaydı, Qonaevtıñ işinde erttewli at aynalıp jüre beredi».

Ibıray Jaqaev, «Ömir jolı» kitabınan

«Men bügin zor tulğamen qawıştım, Ol tereñ sayasatker, xalıqtar danalığın tolıq meñgergen adam. Ol KSRO-nıñ sïrek kezdesetin tulğası».

Dwayt Éyzenxawér, AQŞ-tıñ 34 – prezïdenti, 1960 jıl

«Dinmuxamed — nağız dos degen söz!»

Şäken Aymanov, kïnorejïsser

«Sonşa märt adamnıñ sen bir jaqtan jolawşılap kelgende balaşa qolıña qaraytınına qayran qalamın. Sondağı kütetini Tas şaqpaq (zajïgalka). Äkelseñ — at mingizgendey qwanadı, äkelmeseñ — «men seniñ sarañ ekendigindi endi bildim» dep, qasqayıp qarap otıradı. Ulı adamnıñ biz bilmeytin qupïya jaratılısı bar şığar».

Eskendir Tınışbaev, kïnooperator

«Jaratwşı o bastan-aq bizdiñ äwletimizdiñ bar baqıtın, bar baylığın, bar bilim-parasatın, bar bïlik-mansabın, tipti sulw da tip-tik, boydı da jïnap-terip Dïmekeñe bergen. Soğan şükir deymiz!»

Asqar Qonaev, akademïk

«Xalıqgıñ bağı qıdır qonğan perzentine beriledi. Elw jıdday sol baq Dïmekeñde boldı. Obalı ne kerek, barın elge tökti. Kösegemiz kögerip, körpemiz ulğaydı. Onıñ qayırım’n urpaq boyına siñirsek, Dïmekeñe degen ıqılasımız sol».

Şafïq Izbasulı, ardager, Atıraw oblısı

«Tilendïevtiñ küylerin, Qaldayaqovtıñ änderin tıñdap, Maqataev jırların, Äwezov pen Esenberlïn şığarmaların oqığanda, Tölegenovanıñ, Bağlanovanıñ, Rımbaevanıñ ünderin estigende, kezinde Jïenqulovanıñ, sosın Talpaqovanıñ, Ayuxanovtıñ bïlerin körgende men Dinmuxamed Qonaevtı eriksiz köz aldıma elestetemin. Qanşama talantqa dem berip, qanşama darınğa qorğan boldı. Önerdi süyu az, onı bağalay bilw — batırlıq. Mağan Dïmekeñ sonday jan körinedi».

Oralxan Jumadilov, ustaz,
Şığıs Qazaqstan oblısı

«Dïmekeñniñ twğan nağışısı — Jetisw gwbkomın basqarğan Şımbolatov, xalıqqa adal qızmet istegen adam. Soğan qaramastan 1937 jılı «xalıq jawı» qatarında qara tizimge iligip, opat bolğan. Dïmaş Axmetulı osı nağaşısınıñ tälim-tärbïesin alğan. Küştimen küş talastırmadı. Qazaq üşin, Qazaqstanda turatın xalıq üşin öte näzik äri oramdı sayasat jürgizdi. Jäne onı jüzege asıra bildi. Bul – kemeñgerlik. Biz kimnen, neni üyrenw kerek degende, eñ aldımen osı bir qarapayım, janı izgilikke tolı tulğanı eske alamız».

Qudaybergen Orımbetov,

«Qazaqstan » ujımdıq kooperatïviniñ äkimi, Almatı oblısı

«Önege alar ağañ bolğanı qanday baqıt. 1947 jıldan beri Dïmaş ağanı bilemin. Düldül eken. Şabısınan jañılıspaytın tulpar dersiz. Şirkin, osı kisiniñ bar bolmısın, tabïğatın aşıp jazar kün bolsa, sonı zerdelep oqır urpaq bolsa ğoy!».

Ämze Señkibaytegi, Soğıs jäne eñbek ardageri

«Men Dinmuxamet Qonaev atanıñ «Aqïqattan attawğa bolmaydı» dep atalatın kitabın oqıp şığıp, mınağan köz jetkizdim. Ol kisi şınayı sezimniñ, adal maxabattıñ sïmvolı. Qozı menen Bayanğa, Tölegen men Jibekke añızğa awız aşa bergenşe, päktikti, näziktikti, tazalıqtı, iñkärlikti osı zaman adamdarınıñ boyınan izdesek tabıladı eken. Zwhrağa degen möldirlik, elw jıl altı ay eki künge jalğasqan ädemi sıylastıq kimge de bolsa önege. Demek, Dinmuxamed atamızdıñ rwxı jan dünïesiniñ tazalığımen de bïik».

Läzzat Süyinova, Mañğıstaw oblısı

«Şının aytayın, Qonaevqa teñ keletin adamdı körmedim. Oğan teñizdey süykimdilik, jarqırağan danalıq, tañqalarlıq sana, şalqığan qayırımdılık, köñildi bolmıs tän edi».

Gennadïy Tolmaçev, jazwşı, 1997 jıl

«Ol kisiniñ at tizginin tartıp mingen azamattan bilmeytini kemde-kem edi. Ösip kele jatqan jastarğa ayrıqşa nazar awdaratın. Suraytın. Bilip, tanïtın. Soğan, sosın sırtınan qamqor bola jüretin. Men onı öz basımnan bilemin. Soğıstan keyin bir körgen meni arağa birneşe jıl salıp tanığanda jäne ösw jolımdı izgi köñilmen aytqanda qayran qalmasqa, dän rïza bolmasqa bolmadı».

Orazäli Qozıbaev Socïalïstik Eñbek Eri, Qostanay qalası

«Meyirim-şwağı mol, peyili keñ xalıqgıñ perzenti bolwdan asqan baqıt joq. Sol xalıq — qazaq xalqı. Eliniñ ötkenin umıtpay, keleşegi üşin qaltqısız eñbek etken perzenti bar xalıq ta baqıttı. Sol perzent – Dinmuxamed Qonaev. Bizde eki uqsastıq bar eken. Biri — qarapayımdılıqtarıñız qalay awmasa; jasıl jelekke oranğan Almatı bizdiñ Kaşmïrmen egizdiñ sıñarınday ma dep qaldım. Ğajap!».

Djavaxarlal Nerw

«Qonaev — ulttıñ Arı men Namısı! Qonaev — ulttıñ rwxı men Ïmanı! Qonaev — qazaqtıñ Qanağat mektebi, Adaldıqtıñ ölşemi»

Temirşe Sarıbayulı, aqın

«Körnekti adamdar öz eliniñ ne bağına, ne sorına twadı» degen eski maqal bar. Dïmaş Axmetulı bolsa twğan eliniñ bağına twğan adam jäne bizdiñ ärqaysımız üşin ayrıqşa ıstıq. Äsirese ol ömiri qawip pen qaterde jürgen adamdarğa tipten alaböten jaqın sïyaqtı. Onıñ bastı qasïetteri adamsüygiştiginde, ädilettiliginde, bïik adamgerşiliginde, naqtılığında, isti tereñ bilwinde. Onı özgelerden erekşelendirip turatın qasïet ğajayıp danalığı bolsa kerek. Ol öz isi arqılı xalqınıñ şınayı süyispenşiligine ïe boldı, onıñ atı özin şeksiz qurmetteytin urpaqtarınıñ jadında mäñgi qaldı».

Ilïyas Esenberlïn, jazwşı

«1993 jıldıñ 22 tamızında bir däwir köşkendey bolıp, dünïeden Dinmuxamed Axmetulı Qonaev ötti. Xalıqtıñ Dïmekeñe bergen bağası — ol kisiniñ mäyitin Keñsayğa apara jatqan külli jolğa gül şaşwı edi».

Qwanış Sultanov

 

Bölisw: 

Pikir 0

Mindetti*