Nukte.kz > Slider > Maqala mazmunı

Tärtip jolawşığa da, jolawşı tasımaldawşığa da ortaq

Biraz burın Nukte.kz  saytında «Jemqorlıq jolaqıdan bastaladı»   degen maqala şıqqan.  Onda  avtor  qala işinde jolawşı tasımaldaytın avtobwstarda  jol  jürw  bïletin bermeytinderdiñ kezdesip qalatının,  jolawşılardıñ da jol jürw  bïletterin talap etpeytinin aytqan. Köbimizge tanıs körinis bul.  Tek,  munday äreketter üşin de  bizdiñ zañdarda  naqtı jawapkerşilik  jükteytinin  qos tarap ta  bilmeytin tärizdi.

poyız, jolawşı

@today.kz

Ötken  köktemde  Astanadan  Almatığa barwığa twra keldi.  Poyızğa bïletti,  poyızğa bolğanda jürdek Tal’go   poyızına   birneşe  kün  burın almaq  bolğanbız.  Onlayn bïlet satw jüyeleri arqılı izdestirsek,  kwpeler men  plackarttarda  orın joq dep körsetilip tur eken. Tek otırıp qana baratın vagondarda birneşe orın qalıptı. Bïletti  sol vagondardıñ birine aldıq. Tal’go poyızdarınıñ  Astanadan Almatığa deyin  12-13 sağat  qana  jüretinin eskerdik te,  jantayıp jatpasaq ta, tañerteñ şığıp, keşke  jetermiz degen oy bolğan. 12 sağatıñız  tım  köp waqıtta emes.  Söytip,  vokzalğa barğanbız.

Biraq,   jolda  azdağan keptelekterge   urındıq ta, poyız jürerden  nebarı  5 mïnwt burın ğana  vokzalğa jettik. Jantalasıp, öz vagonımızdı izdep jürsek, ol poyızdıñ basında  bolıp şıqtı. Jolay  jolserikterdiñ biri bizdiñ alqınıp kele jatqanımızdı körip, «Bawırım bizdiñ vagonğa mine sal,  öz ornıña keyin vagondardıñ işimen jetersiñ.  Poyız jürgeli tur»,-degeni. Ärïne,  oylanıp jatpastan älgi vagonğa qoyıp kettik. Söytsek, ol kwpe  vagonı eken.

Ärïne,  qayırımdılıq jasağan  jolserikke razımız. Kömegi  tïdi. Biraq, älgi vagon bos.  Äri ketse eki-üş kwpede ğana adam bar eken. Özgesinde eşkim joq.  Poyız qozğalğan soñ  jolserikten  jön surap,  öz vagonmızğa barmaq bolğanımız sol edi, ol kwpede qala berwimizdi,  iştegi  termïnaldar arqılı  qosımşa aqı tölep  bir orınğa jayğaswğa  bolatının ayttı. Söytip,  otıratın vagonğa  bïlet alıp,  kwpemen Almatığa jetip alğanımız bar.

Bir qarağanda  bizdiñ bastan ötken oqïğanıñ eş sökettigi joq. Jolserikter jaqsılıq jasadı bizge.  Alayda,  zañ degen bar,  tärtip degen bar.  Köp jağdayda  jolawşılardıñ özderi de, olardı bïletsiz mingizip alatın  jolserikter men avtobws  jürgizwşileri de   «Äkimşilik  quqıq buzwşılıq  twralı»  Kodeks talaptarın  buzıp jatadı. Usaq-tüyek  tärizdi  bolıp köringenimen  bïletsiz poyız ben avtobwsqa mingizw eñ aldımen  jemqorlıqıtñ  bir sïpat bolsa, ekinşiden quqıq  buzwşılıqqa tözbestikti qalıptastırwdağı  ülken kedergi.

Bälkim, «eñ aldımen  adamğa qızmet körsetilwi kerek»   deytin şığarsız. Durıs. Biraq, zañ talaptarı  ayaqqa taptalğan qoğamda  damw da bolmaydı, baqwattı ömir sürw de mümkin emes.  Söz basınday aytqanımızday  poyızdarğa  bïletterdi aldın ala satıp alıp, alıpsatarlıq jasaytındar da,  bïletsiz  jolawşını kölikke mingizip alatındar da,  bïlet almay «sawdalasıp»  poyız ben avtobwsqa mingisi keletinder de  zañ buzıp tur. Munday jağdayda biriew baïdı, birew öz quqın  qorğay almaydı, memlekettik qazınasına qarjı tüspeydi. Al ol qarjı qarïyalardıñ zeynetaqısı, stwdentetrdiñ şäkirtaqısı,  älewmettik  tölemder bolıp  buqarağa qaytatın eskermeymiz. Bïletsiz  jürw söz etwge turarlıq  dünïe   bolmawı mümkin.

Alayda astarı tereñge ketedi. Eger är poyızda bïletsiz 50  jolawşı   jürse,  olardıñ  bïletteriniñ  ortaşa qunı 2500 teñge  bolsa, bir reyste 125000  teñge  özgeniñ qaltasında ketti degen söz. Bul degeniñiz kemi  12500 teñge bolatın salıq.  Al 12500 teñgeniñiz  stwdenttiñ  bir aylıq stïpendïyasınıñ jartısı. Endi munı  kündelikti jürip jatatın sansız poyızdar men  avtobwstarğa  qatıstı esepteñiz. Oyşa   boljam jasañız. Sonda,   bïlestiz jürwdiñ  qanşalıqtı  zïyan şektiretinin  bayqaysız. «Endi ne istemek kerek?», – deysiz ğoy, munday zañsızdıqtarğa  jol bermes üşin  är azamat öz quqın bilwi  tïis. Bïletsiz  jürwdiñ de,  bïlet talap etpey, mingizip alğan jolserikterdiñ de jawapkerşiligi bar ekenin  bilmek kerek. Mäselen,  «Äkimşilik  quqıq  buzwşılıq  twralı»  Kodekstiñ 623 babı «Jolawşılardı  bïletsiz alıp jürw» dep ataladı. Onda  bïletsiz alıp jürgenderge baylanıstı salınatın ayıppul  mölşeri  körsetilgen. Älgi bapta  bılay dep tur;

623-bap. Jolawşılardı bïletsiz alıp jürw

      Jolawşılardı bïletsiz alıp jürw:

      1) xalıqaralıq avïamarşrwttarda uşwdı orındaytın äwe kemelerinde –

      on aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde ayıppul salwğa äkep soğadı;

      2) işki avïamarşrwttarda uşwdı orındaytın äwe kemelerinde –

      segiz aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde ayıppul salwğa äkep soğadı;

      3) xalıqaralıq qatınastağı poezdarda –

      jeti aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde ayıppul salwğa äkep soğadı;

      4) respwblïkaişilik qatınastağı poezdarda –

      bes aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde ayıppul salwğa äkep soğadı;

      5) xalıqaralıq qatınastağı teñiz kemelerinde –

      jeti aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde ayıppul salwğa äkep soğadı;

      6) respwblïkaişilik qatınastağı teñiz kemelerinde –

      altı aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde ayıppul salwğa äkep soğadı;

      7) xalıqaralıq qatınastağı özen kemelerinde –

      altı aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde ayıppul salwğa äkep soğadı;

      8) respwblïkaişilik qatınastağı özen kemelerinde –

      bes aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde ayıppul salwğa äkep soğadı;

      9) tramvayda, trolleybwsta, qalalıq jäne qala mañına qatınaytın avtobwsta jäne marşrwttıq taksïde –

      bes aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde ayıppul salwğa äkep soğadı;

      10) xalıqaralıq, oblısaralıq qalaaralıq, awdanaralıq (oblısişilik qalaaralıq) jäne awdanişilik qatınastağı avtobwsta – jeti aylıq eseptik körsetkiş mölşerinde ayıppul salwğa äkep soğadı.

Mine, kördiñizder me, zañ boyınşa är äreketke jawap berwge tïispiz. Jolserikter men avtobws jürgwizşileri de,  kondwktorlar da  jawapkerşilik jükteydi. Demek,  munday  zañsızdıqtar bola qalğan jağdayda  tïisti organdarğa xabar bermek kerek.  Söytip,  munday keleñsizdiktermen  qoğamdıq negizde  osılay küreswge boladı.

Aytpaqşı,   bïletsiz jürwdiñ  jolawşığa paydasınan göri zïyanı basım. Ustalsañız, ayıp töleysiz. Munı bir dep qoyıñız. Ekinşiden,  «jaman aytpay, jaqsı joq» sapar kezinde basıñızğa qanday da bir is tüsse, mäselen jaraqat alsañız, qanday da bir şarağa keşikseñiz  jolawşı  tasımaldaytın kompanïyalarğa söziñiz ötpeydi. Jol apatı bola qalsa nemese  özge  fors-major jağdaylarda eşkim sizge  ötemaqı tölemeydi. Öytkeni, sizdiñ sol kölikte bolğanıñızdı däleldeytin qujat joq. Jol jürw  bïleti sol sbeepti mañızdı. Keyde ol saqtandırw polïsiniñ rölin de atqarwı bek mümkin. Endigisin öziñiz bağamdañız.

Ardageldi SAYaSÏ

Bölisw: 

Pikir 0

Mindetti*