Nukte.kz > Slider > ماقالا مازمۇنى

ءتارتىپ جولاۋشىعا دا, جولاۋشى تاسىمالداۋشىعا دا ورتاق

ءبىراز بۇرىن Nukte.kz  سايتىندا «جەمقورلىق جولاقىدان باستالادى»   دەگەن ماقالا شىققان.  وندا  اۆتور  قالا ىشىندە جولاۋشى تاسىمالدايتىن اۆتوبۋستاردا  جول  ءجۇرۋ  بيلەتىن بەرمەيتىندەردىڭ كەزدەسىپ قالاتىنىن,  جولاۋشىلاردىڭ دا جول ءجۇرۋ  بيلەتتەرىن تالاپ ەتپەيتىنىن ايتقان. كوبىمىزگە تانىس كورىنىس بۇل.  تەك,  مۇنداي ارەكەتتەر ءۇشىن دە  ءبىزدىڭ زاڭداردا  ناقتى جاۋاپكەرشىلىك  جۇكتەيتىنىن  قوس تاراپ تا  بىلمەيتىن ءتارىزدى.

پويىز, جولاۋشى

@today.kz

وتكەن  كوكتەمدە  استانادان  الماتىعا بارۋىعا تۋرا كەلدى.  پويىزعا بيلەتتى,  پويىزعا بولعاندا جۇردەك تالگو   پويىزىنا   بىرنەشە  كۇن  بۇرىن الماق  بولعانبىز.  ونلاين بيلەت ساتۋ جۇيەلەرى ارقىلى ىزدەستىرسەك,  كۋپەلەر مەن  پلاتسكارتتاردا  ورىن جوق دەپ كورسەتىلىپ تۇر ەكەن. تەك وتىرىپ قانا باراتىن ۆاگونداردا بىرنەشە ورىن قالىپتى. بيلەتتى  سول ۆاگونداردىڭ بىرىنە الدىق. تالگو پويىزدارىنىڭ  استانادان الماتىعا دەيىن  12-13 ساعات  قانا  جۇرەتىنىن ەسكەردىك تە,  جانتايىپ جاتپاساق تا, تاڭەرتەڭ شىعىپ, كەشكە  جەتەرمىز دەگەن وي بولعان. 12 ساعاتىڭىز  تىم  كوپ ۋاقىتتا ەمەس.  ءسويتىپ,  ۆوكزالعا بارعانبىز.

بىراق,   جولدا  ازداعان كەپتەلەكتەرگە   ۇرىندىق تا, پويىز جۇرەردەن  نەبارى  5 مينۋت بۇرىن عانا  ۆوكزالعا جەتتىك. جانتالاسىپ, ءوز ۆاگونىمىزدى ىزدەپ جۇرسەك, ول پويىزدىڭ باسىندا  بولىپ شىقتى. جولاي  جولسەرىكتەردىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ القىنىپ كەلە جاتقانىمىزدى كورىپ, «باۋىرىم ءبىزدىڭ ۆاگونعا مىنە سال,  ءوز ورنىڭا كەيىن ۆاگونداردىڭ ىشىمەن جەتەرسىڭ.  پويىز جۇرگەلى تۇر»,-دەگەنى. ارينە,  ويلانىپ جاتپاستان الگى ۆاگونعا قويىپ كەتتىك. سويتسەك, ول كۋپە  ۆاگونى ەكەن.

ارينە,  قايىرىمدىلىق جاساعان  جولسەرىككە رازىمىز. كومەگى  ءتيدى. بىراق, الگى ۆاگون بوس.  ءارى كەتسە ەكى-ءۇش كۋپەدە عانا ادام بار ەكەن. وزگەسىندە ەشكىم جوق.  پويىز قوزعالعان سوڭ  جولسەرىكتەن  ءجون سۇراپ,  ءوز ۆاگونمىزعا بارماق بولعانىمىز سول ەدى, ول كۋپەدە قالا بەرۋىمىزدى,  ىشتەگى  تەرمينالدار ارقىلى  قوسىمشا اقى تولەپ  ءبىر ورىنعا جايعاسۋعا  بولاتىنىن ايتتى. ءسويتىپ,  وتىراتىن ۆاگونعا  بيلەت الىپ,  كۋپەمەن الماتىعا جەتىپ العانىمىز بار.

ءبىر قاراعاندا  ءبىزدىڭ باستان وتكەن وقيعانىڭ ەش سوكەتتىگى جوق. جولسەرىكتەر جاقسىلىق جاسادى بىزگە.  الايدا,  زاڭ دەگەن بار,  ءتارتىپ دەگەن بار.  كوپ جاعدايدا  جولاۋشىلاردىڭ وزدەرى دە, ولاردى بيلەتسىز مىنگىزىپ الاتىن  جولسەرىكتەر مەن اۆتوبۋس  جۇرگىزۋشىلەرى دە   «اكىمشىلىك  قۇقىق بۇزۋشىلىق  تۋرالى»  كودەكس تالاپتارىن  بۇزىپ جاتادى. ۇساق-تۇيەك  ءتارىزدى  بولىپ كورىنگەنىمەن  بيلەتسىز پويىز بەن اۆتوبۋسقا مىنگىزۋ ەڭ الدىمەن  جەمقورلىقىتڭ  ءبىر سيپات بولسا, ەكىنشىدەن قۇقىق  بۇزۋشىلىققا توزبەستىكتى قالىپتاستىرۋداعى  ۇلكەن كەدەرگى.

بالكىم, «ەڭ الدىمەن  ادامعا قىزمەت كورسەتىلۋى كەرەك»   دەيتىن شىعارسىز. دۇرىس. بىراق, زاڭ تالاپتارى  اياققا تاپتالعان قوعامدا  دامۋ دا بولمايدى, باقۋاتتى ءومىر ءسۇرۋ دە مۇمكىن ەمەس.  ءسوز باسىنداي ايتقانىمىزداي  پويىزدارعا  بيلەتتەردى الدىن الا ساتىپ الىپ, الىپساتارلىق جاسايتىندار دا,  بيلەتسىز  جولاۋشىنى كولىككە مىنگىزىپ الاتىندار دا,  بيلەت الماي «ساۋدالاسىپ»  پويىز بەن اۆتوبۋسقا مىنگىسى كەلەتىندەر دە  زاڭ بۇزىپ تۇر. مۇنداي جاعدايدا بىرىەۋ بايدى, بىرەۋ ءوز قۇقىن  قورعاي المايدى, مەملەكەتتىك قازىناسىنا قارجى تۇسپەيدى. ال ول قارجى قارييالاردىڭ زەينەتاقىسى, ستۋدەنتەتردىڭ شاكىرتاقىسى,  الەۋمەتتىك  تولەمدەر بولىپ  بۇقاراعا قايتاتىن ەسكەرمەيمىز. بيلەتسىز  ءجۇرۋ ءسوز ەتۋگە تۇرارلىق  دۇنيە   بولماۋى مۇمكىن.

الايدا استارى تەرەڭگە كەتەدى. ەگەر ءار پويىزدا بيلەتسىز 50  جولاۋشى   جۇرسە,  ولاردىڭ  بيلەتتەرىنىڭ  ورتاشا قۇنى 2500 تەڭگە  بولسا, ءبىر رەيستە 125000  تەڭگە  وزگەنىڭ قالتاسىندا كەتتى دەگەن ءسوز. بۇل دەگەنىڭىز كەمى  12500 تەڭگە بولاتىن سالىق.  ال 12500 تەڭگەنىڭىز  ستۋدەنتتىڭ  ءبىر ايلىق ستيپەنديياسىنىڭ جارتىسى. ەندى مۇنى  كۇندەلىكتى ءجۇرىپ جاتاتىن سانسىز پويىزدار مەن  اۆتوبۋستارعا  قاتىستى ەسەپتەڭىز. ويشا   بولجام جاساڭىز. سوندا,   بيلەستىز ءجۇرۋدىڭ  قانشالىقتى  زييان شەكتىرەتىنىن  بايقايسىز. «ەندى نە ىستەمەك كەرەك؟», – دەيسىز عوي, مۇنداي زاڭسىزدىقتارعا  جول بەرمەس ءۇشىن  ءار ازامات ءوز قۇقىن ءبىلۋى  ءتيىس. بيلەتسىز  ءجۇرۋدىڭ دە,  بيلەت تالاپ ەتپەي, مىنگىزىپ العان جولسەرىكتەردىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگى بار ەكەنىن  بىلمەك كەرەك. ماسەلەن,  «اكىمشىلىك  قۇقىق  بۇزۋشىلىق  تۋرالى»  كودەكستىڭ 623 بابى «جولاۋشىلاردى  بيلەتسىز الىپ ءجۇرۋ» دەپ اتالادى. وندا  بيلەتسىز الىپ جۇرگەندەرگە بايلانىستى سالىناتىن ايىپپۇل  مولشەرى  كورسەتىلگەن. الگى باپتا  بىلاي دەپ تۇر;

623-باپ. جولاۋشىلاردى بيلەتسiز الىپ ءجۇرۋ

      جولاۋشىلاردى بيلەتسiز الىپ ءجۇرۋ:

      1) حالىقارالىق اۆيامارشرۋتتاردا ۇشۋدى ورىندايتىن اۋە كەمەلەرiندە –

      ون ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى;

      2) iشكى اۆيامارشرۋتتاردا ۇشۋدى ورىندايتىن اۋە كەمەلەرiندە –

      سەگىز ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى;

      3) حالىقارالىق قاتىناستاعى پوەزداردا –

      جەتى ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى;

      4) رەسپۋبليكاiشiلiك قاتىناستاعى پوەزداردا –

      بەس ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى;

      5) حالىقارالىق قاتىناستاعى تەڭىز كەمەلەرىندە –

      جەتى ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى;

      6) رەسپۋبليكاiشiلiك قاتىناستاعى تەڭىز كەمەلەرىندە –

      التى ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى;

      7) حالىقارالىق قاتىناستاعى وزەن كەمەلەرىندە –

      التى ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى;

      8) رەسپۋبليكاiشiلiك قاتىناستاعى وزەن كەمەلەرىندە –

      بەس ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى;

      9) ترامۆايدا, تروللەيبۋستا, قالالىق جانە قالا ماڭىنا قاتىنايتىن اۆتوبۋستا جانە مارشرۋتتىق تاكسيدە –

      بەس ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى;

      10) حالىقارالىق, وبلىسارالىق قالاارالىق, اۋدانارالىق (وبلىسىشىلىك قالاارالىق) جانە اۋدانىشىلىك قاتىناستاعى اۆتوبۋستا – جەتى ايلىق ەسەپتiك كورسەتكiش مولشەرiندە ايىپپۇل سالۋعا اكەپ سوعادى.

مىنە, كوردىڭىزدەر مە, زاڭ بويىنشا ءار ارەكەتكە جاۋاپ بەرۋگە ءتيىسپىز. جولسەرىكتەر مەن اۆتوبۋس جۇرگۋىزشىلەرى دە,  كوندۋكتورلار دا  جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. دەمەك,  مۇنداي  زاڭسىزدىقتار بولا قالعان جاعدايدا  ءتيىستى ورگاندارعا حابار بەرمەك كەرەك.  ءسويتىپ,  مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەرمەن  قوعامدىق نەگىزدە  وسىلاي كۇرەسۋگە بولادى.

ايتپاقشى,   بيلەتسىز ءجۇرۋدىڭ  جولاۋشىعا پايداسىنان گورى زييانى باسىم. ۇستالساڭىز, ايىپ تولەيسىز. مۇنى ءبىر دەپ قويىڭىز. ەكىنشىدەن,  «جامان ايتپاي, جاقسى جوق» ساپار كەزىندە باسىڭىزعا قانداي دا ءبىر ءىس تۇسسە, ماسەلەن جاراقات الساڭىز, قانداي دا ءبىر شاراعا كەشىكسەڭىز  جولاۋشى  تاسىمالدايتىن كومپانييالارعا ءسوزىڭىز وتپەيدى. جول اپاتى بولا قالسا نەمەسە  وزگە  فورس-ماجور جاعدايلاردا ەشكىم سىزگە  وتەماقى تولەمەيدى. ويتكەنى, ءسىزدىڭ سول كولىكتە بولعانىڭىزدى دالەلدەيتىن قۇجات جوق. جول ءجۇرۋ  بيلەتى سول سبەەپتى ماڭىزدى. كەيدە ول ساقتاندىرۋ ءپوليسىنىڭ ءرولىن دە اتقارۋى بەك مۇمكىن. ەندىگىسىن ءوزىڭىز باعامداڭىز.

ارداگەلدى ساياسي

ءبولىسۋ: 

پىكىر 0

مىندەتتى*